Vertigo ve
Denge Problemleri
Baş dönmesi, çevrenin dönüyor gibi hissedilmesi, dengesizlik veya hareketle ortaya çıkan kısa süreli vertigo atakları farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Doğru yaklaşım, baş dönmesinin kaynağının ayrıntılı olarak değerlendirilmesiyle başlar.
Her baş dönmesi aynı nedenden kaynaklanmaz
Dengenin sağlanmasında iç kulak, gözler, kas ve eklemlerden gelen duyusal bilgiler ile merkezi sinir sistemi birlikte çalışır. Bu sistemlerden herhangi birinde ortaya çıkan problem kişinin çevresinin dönüyor gibi hissetmesine veya dengesizlik yaşamasına neden olabilir.
Vertigo bir hastalık adı değil, kişinin kendisinin ya da çevresinin hareket ettiği veya döndüğü hissini tanımlayan bir belirtidir. Vertigoya bulantı, kusma, kulakta basınç, işitme değişikliği veya kulak çınlaması gibi farklı belirtiler eşlik edebilir.
Baş dönmesinin süresi, hangi hareketlerle ortaya çıktığı ve eşlik eden belirtiler tanıya ulaşmada önemli bilgiler sağlar.
Vertigo ve denge problemleri nasıl hissedilebilir?
Hastaların baş dönmesini tarif etme şekli değişebilir. Şikâyetin niteliği, süresi ve tetikleyici durumlar değerlendirme açısından önemlidir.
Dönme Hissi
Kişi kendisinin veya bulunduğu ortamın dönüyormuş gibi hareket ettiğini hissedebilir.
Dengesizlik
Yürürken bir tarafa çekilme, zeminde güvensizlik veya sendeleme hissi ortaya çıkabilir.
Yatakta Dönerken Baş Dönmesi
Yatarken yön değiştirmek veya başı belirli bir pozisyona getirmek kısa süreli vertigoyu tetikleyebilir.
Kulak Belirtileri
Bazı durumlarda baş dönmesine kulak çınlaması, dolgunluk veya işitme değişiklikleri eşlik edebilir.
Bulantı ve Kusma
Özellikle yoğun vertigo ataklarında bulantı, terleme ve kusma görülebilir.
Hareketle Artan Şikâyet
Başı çevirmek, yukarı bakmak veya ani hareket etmek bazı vertigo türlerinde şikâyeti artırabilir.
Baş dönmesine yol açabilen KBB kaynaklı durumlar
BPPV
Benign paroksismal pozisyonel vertigo, halk arasında sıklıkla “kulak kristallerinin oynaması” olarak ifade edilir. Başın belirli pozisyonlara getirilmesiyle kısa süreli ve belirgin dönme hissi ortaya çıkabilir.
Vestibüler Nörit
Denge sinirinin etkilenmesiyle ortaya çıkabilen ve genellikle daha uzun süren yoğun vertigo ile seyreden bir durumdur.
Labirentit
İç kulağın denge ve işitme ile ilişkili bölümlerinin etkilenmesi vertigonun yanı sıra işitme belirtilerine de yol açabilir.
Meniere Hastalığı
Tekrarlayan vertigo atakları, kulakta dolgunluk, çınlama ve işitme seviyesinde değişikliklerle seyredebilir.
İç Kulak Problemleri
İç kulağın denge sistemini etkileyen farklı hastalıklar baş dönmesi ve dengesizlik şikâyetlerine neden olabilir.
KBB Dışı Nedenler
Baş dönmesi her zaman iç kulaktan kaynaklanmaz. Nörolojik, kardiyovasküler, metabolik veya farklı sistemlerle ilişkili durumlar da baş dönmesine yol açabilir.
Baş dönmesinin kaynağı nasıl araştırılır?
Vertigo değerlendirmesinde hastanın şikâyeti ayrıntılı olarak dinlenir. Baş dönmesinin ne kadar sürdüğü, hangi pozisyonlarda başladığı, ilk atağın ne zaman ortaya çıktığı ve beraberinde başka belirtilerin bulunup bulunmadığı tanı açısından önem taşır.
Kulak muayenesinin ardından göz hareketleri, baş ve vücut pozisyonlarıyla ilişkili bulgular ve denge sistemi değerlendirilir. Gerekli görülen hastalarda işitme veya ileri denge testlerinden yararlanılabilir.
“Kulak kristalleri oynaması” nedir?
İç kulaktaki denge organında bulunan mikroskobik kristallerin normal konumlarından ayrılarak yarım daire kanallarına geçmesi durumunda BPPV olarak adlandırılan pozisyonel vertigo gelişebilir.
BPPV'de baş dönmesi çoğunlukla yatakta sağa veya sola dönerken, yataktan kalkarken, yukarı bakarken veya başın belirli yönlere hareket ettirilmesi sırasında ortaya çıkar.
Atak çoğu zaman kısa sürer ancak oldukça yoğun hissedilebilir. Hangi kanalın ve hangi tarafın etkilendiği muayene sırasında uygulanan pozisyonel testlerle değerlendirilebilir.
BPPV'de sık görülen özellikler
- Baş hareketleriyle tetiklenmesi
- Genellikle kısa süreli ataklar
- Yatakta dönerken ortaya çıkabilmesi
- Bulantının eşlik edebilmesi
- Pozisyonel testlerle değerlendirilebilmesi
Vertigo tedavisi nedene göre planlanır
Vertigonun tek bir nedeni olmadığı için herkese uygulanabilecek tek bir tedavi yöntemi bulunmaz.
Pozisyon Manevraları
BPPV saptanan uygun hastalarda etkilenen kanal ve tarafa göre yeniden konumlandırma manevraları uygulanabilir.
Medikal Tedavi
Bazı vertigo nedenlerinde hastalığın türüne ve belirtilerin şiddetine göre ilaç tedavileri değerlendirilebilir.
Denge Rehabilitasyonu
Uygun hastalarda denge sisteminin adaptasyonunu desteklemek amacıyla vestibüler rehabilitasyon yaklaşımlarından yararlanılabilir.
Nedene Yönelik Takip
Tekrarlayan veya farklı belirtilerin eşlik ettiği hastalarda takip ve gerektiğinde ileri değerlendirme planlanabilir.
Pozisyonel vertigoda manevra tedavisi
Epley manevrası, uygun BPPV olgularında iç kulaktaki yer değiştirmiş kristallerin tekrar uygun bölgeye yönlendirilmesini amaçlayan baş ve vücut pozisyonlarından oluşan bir uygulamadır.
Ancak her baş dönmesi BPPV olmadığı gibi her hastada aynı manevra uygulanmaz. Öncelikle vertigonun tipi, etkilenen taraf ve kanal belirlenmelidir.
Baş dönmesinin gerçekten pozisyonel vertigo olup olmadığı değerlendirilir.
Hangi kulak ve hangi yarım daire kanalının etkilendiği belirlenir.
Muayene bulgularına uygun yeniden konumlandırma manevrası uygulanır.
Şikâyetin seyri değerlendirilir ve gerekli olduğunda kontrol planlanır.
Baş dönmesine bazı belirtiler eşlik ediyorsa beklemeyin
Baş dönmesi her zaman iç kulak kaynaklı değildir. Özellikle aşağıdaki belirtilerden biri yeni gelişen yoğun baş dönmesiyle birlikteyse acil tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Tekrarlayan baş dönmesini ihmal etmeyin
Vertigo ve denge problemleri hakkında sık sorulan sorular
Vertigo, kişinin kendisinin veya çevresinin dönüyor ya da hareket ediyor gibi hissedilmesini ifade eden bir belirtidir. Tek başına bir hastalık adı değildir ve farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
BPPV'de iç kulaktaki küçük kristaller normal yerlerinden ayrılarak denge kanallarına geçer. Bazı kişilerde belirgin bir neden bulunamazken, yaş, travma veya bazı iç kulak durumlarıyla ilişkili olabilir.
Evet. Bazı iç kulak hastalıklarında vertigoya kulak çınlaması, dolgunluk veya işitme değişiklikleri eşlik edebilir. Bu durumda işitme sisteminin de değerlendirilmesi gerekebilir.
Hayır. Epley manevrası belirli tipteki pozisyonel vertigoda kullanılan yöntemlerden biridir. Manevra öncesinde vertigonun nedeni ve etkilenen taraf belirlenmelidir.
Hayır. İç kulak önemli nedenlerden biri olmakla birlikte nörolojik, kardiyovasküler, metabolik ve farklı sistemlerle ilişkili birçok durum baş dönmesine neden olabilir.
Vertigonun tekrarlama olasılığı altta yatan nedene göre değişir. Örneğin BPPV bazı hastalarda daha sonraki dönemlerde yeniden ortaya çıkabilir. Tekrarlayan şikâyetlerde yeniden değerlendirme yapılmalıdır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Vertigonun nedeni ve uygulanacak tedavi ancak hekim muayenesi ve gerekli incelemeler sonrasında belirlenebilir.
Baş dönmesi ve denge şikâyetleriniz için değerlendirme
Vertigo, kulak kristalleri, hareketle başlayan baş dönmesi, dengesizlik veya eşlik eden kulak belirtileri hakkında değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz.